Hayatın içinde yapılacak işler birikmeye başladığında, çoğu kişi kendini benzer bir cümleyi söylerken bulur: “Başlayacağım, ama şimdi değil.” Erteleme, zaman zaman hepimizin başvurduğu bir davranış biçimidir. Ancak bu durum sıklaştığında, sadece yapılacak işleri değil; kişinin kendine dair algısını, özgüvenini ve yaşam kalitesini de etkileyebilir.
Erteleme davranışı, çoğu zaman “tembellik” olarak etiketlense de, altında genellikle çok daha derin süreçler yatar. Mükemmeliyetçilik, başarısızlık korkusu, özgüven eksikliği, duygusal yorgunluk ya da yoğun kaygı bu davranışı besleyebilir. Kişi, yapması gereken bir işi sürekli erteleyerek aslında zihnindeki baskıdan geçici olarak kaçınır. Ancak bu kaçınma uzun vadede daha fazla stres, zaman baskısı ve özsaygı düşüşüne neden olur.
Bazı kişiler için erteleme, çocuklukta öğrenilmiş bir baş etme biçimidir. Aşırı kontrolcü ebeveynlerle büyümek, yüksek beklentilerle karşı karşıya kalmak ya da hata yapmaya dair aşırı hassasiyet geliştirmek; kişinin harekete geçme konusunda zorlanmasına neden olabilir. “Yapamazsam ne olur?”, “Başlarsam baş edebilir miyim?” gibi içsel sorular fark edilmeden davranışlara yön verir.
Erteleme, sadece akademik ya da işle ilgili alanlarla sınırlı değildir. Randevu almak, sağlık kontrolüne gitmek, bir konuşmayı başlatmak, sınır koymak ya da bir karar almak da sıkça ertelenen konular arasındadır. Zihinde kurulan “henüz zamanı değil” cümlesi, aslında çoğu zaman bir duyguyla yüzleşmeye hazır olunmadığının göstergesidir.
Bu davranışın değişebilmesi için öncelikle ertelemenin hangi duygularla bağlantılı olduğunu fark etmek önemlidir. Kişinin kendi iç dünyasını gözlemlemesi, kendine karşı daha anlayışlı ve şefkatli bir dil geliştirmesi süreci kolaylaştırır. “Neden yapamıyorum?” yerine, “Şu an ne hissediyorum?” sorusu çoğu zaman daha işlevsel bir başlangıç olabilir. Gerekli durumlarda ise, profesyonel destekle bu davranışın kökenlerine inmek ve dönüştürücü adımlar atmak mümkündür.
Her ertelemenin ardında yalnızca zaman yönetimi problemi yoktur. Bazen ertelenen bir iş değil, yüzleşilmek istenmeyen bir duygudur. Ve o duyguyu fark etmek, değişimin ilk adımı olabilir.
Erteleme genellikle bir zaman yönetimi sorunu değil, bir duygu yönetimi meselesidir. Bu duyguyu fark etmek, değişimin ilk ve en önemli adımıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi ya da psikolojik tanı niteliği taşımaz. Kendi durumunuza özel değerlendirme için bir uzmana başvurmanızı öneririz.
Beylikdüzü'nde Uzman Klinik Psikolog Berk Baykal ile erteleme davranışı üzerine çalışmak ve kendi sürecinizi birlikte değerlendirmek isterseniz buradan iletişime geçebilirsiniz.